Autonomie: hoeveel regie ervaar jij over je eigen leven?

Je maakt iedere dag keuzes.

Hoe laat je opstaat. Waar je werkt. Met wie je tijd doorbrengt. Waar je ja tegen zegt. Waar je geld, aandacht en energie naartoe gaan.

Dus zou je kunnen denken:

Natuurlijk bepaal ik zelf hoe ik leef.

Maar is dat altijd zo?

Want hoeveel van jouw keuzes maak je omdat ze werkelijk bij jou passen?

En hoeveel omdat:

• het nu eenmaal zo hoort;
• anderen op je rekenen;
• je niemand wilt teleurstellen;
• het verstandig lijkt;
• je eraan gewend bent;
• je ooit deze richting bent ingeslagen;
• of je omgeving verwacht dat je doorgaat?

Je kunt behoorlijk zelfstandig zijn en tóch weinig autonomie ervaren.

Dat klinkt tegenstrijdig.

Maar autonomie gaat niet alleen over zelf beslissen.

Het gaat vooral over het gevoel:

Ik sta achter de keuzes die ik maak.

En precies daarom is autonomie zo belangrijk voor motivatie, richting en persoonlijke regie.

Wat betekent autonomie?

Autonomie betekent dat je ruimte ervaart om keuzes te maken die passen bij wie je bent, wat je belangrijk vindt en wat je nodig hebt.

Het gaat over eigenaarschap.

Over kunnen ervaren:

Dit is mijn keuze.

Ik begrijp waarom ik dit doe.

Dit past bij wat ik belangrijk vind.

Ik neem verantwoordelijkheid voor wat ik kies.

Autonomie betekent dus niet:

altijd doen waar je zin in hebt.

Ook niet:

met niemand rekening houden.

En al helemaal niet:

geen verplichtingen hebben.

Je kunt iets doen omdat het moet en er tóch autonoom achter staan.

Je kunt bijvoorbeeld voor een familielid zorgen, een minder leuke taak uitvoeren of verantwoordelijkheid nemen voor iets wat je niet zelf hebt bedacht.

Het verschil zit in de vraag:

Kan ik mij verbinden met waarom ik dit doe?

Dat is autonomie.

Autonomie is niet hetzelfde als onafhankelijkheid

Die twee worden gemakkelijk door elkaar gehaald.

Iemand die heel zelfstandig is, hoeft niet automatisch veel autonomie te ervaren.

Je kunt alles zelf regelen, niemand nodig hebben en tóch vooral handelen vanuit verwachtingen of druk.

Andersom kun je sterk verbonden zijn met anderen en juist veel autonomie ervaren.

Je vraagt advies.

Je houdt rekening met je partner.

Je stemt keuzes af met collega's.

Je accepteert hulp.

En uiteindelijk kies je bewust:

Dit past voor mij.

Autonomie betekent dus niet:

Ik heb niemand nodig.

Het betekent eerder:

Ik laat anderen meewegen zonder mezelf kwijt te raken.

Hoeveel van jouw keuzes zijn eigenlijk echt van jou?

Dat is soms moeilijker te beantwoorden dan het lijkt.

Stel dat je carrière wilt maken.

Waarom?

Omdat je uitdaging belangrijk vindt?

Omdat je graag invloed wilt hebben?

Omdat je wilt groeien?

Prima.

Maar misschien speelt er ook iets anders:

Ik wil bewijzen dat ik het kan.

Mijn omgeving verwacht dat ik ambitieus ben.

Stoppen voelt als falen.

Dit is nu eenmaal de volgende logische stap.

Het gedrag kan precies hetzelfde zijn.

Je gaat voor die promotie.

Maar waarom je ervoor kiest, maakt verschil.

Daarom ligt autonomie in lijn met Begrijp Jezelf.

Niet alleen:

Wat kies ik?

Maar:

Waar komt mijn keuze vandaan?

De invloed van verwachtingen is groter dan je denkt

Vanaf jonge leeftijd krijgen we voortdurend informatie over wat verstandig, succesvol, normaal en gewenst is.

Doe goed je best.

Haal een diploma.

Zoek zekerheid.

Werk hard.

Zorg voor anderen.

Wees sociaal.

Maak carrière.

Koop een huis.

Wees beschikbaar.

Geniet.

Ontwikkel jezelf.

Zelfs dingen die op zichzelf positief klinken, kunnen verwachtingen worden.

En voor je het weet leef je volgens een verzameling ongeschreven regels waarvan je nauwelijks nog weet wie ze heeft opgesteld.

Daarom is een interessante vraag:

Als niemand hier iets van zou vinden, zou ik dan dezelfde keuze maken?

Niet omdat je vervolgens alles anders moet doen.

Maar omdat het helpt onderscheid te maken tussen:

wat jij wilt

en

wat je hebt geleerd dat je zou moeten willen.

Let eens op hoe vaak je het woord ‘moeten’ gebruikt

Ik moet harder werken.

Ik moet eigenlijk sporten.

Ik moet vaker afspreken.

Ik moet doorgaan.

Ik moet niet zo moeilijk doen.

Ik moet blij zijn met wat ik heb.

Ik moet ambitieuzer zijn.

Ik moet juist meer rust nemen.

Interessant woord, dat moeten.

Soms moet iets daadwerkelijk.

Belasting betalen bijvoorbeeld.

Maar veel van onze persoonlijke ‘moetens’ zijn minder objectief.

Vraag jezelf daarom bij een terugkerend ik moet eens af:

Van wie moet dit eigenlijk?

En daarna:

Wil ik hier zelf ook voor kiezen?

Misschien blijft de uitkomst precies hetzelfde.

Maar wanneer moeten verandert in:

Ik kies ervoor omdat...

verandert vaak ook hoe een keuze voelt.

Autonomie betekent verantwoordelijkheid nemen

Eigen regie klinkt aantrekkelijk.

Zelf bepalen.

Je eigen koers volgen.

Keuzes maken die bij je passen.

Maar autonomie heeft ook een minder comfortabele kant:

verantwoordelijkheid.

Als jij kiest, kun je niet voortdurend de omstandigheden, je omgeving of andere mensen verantwoordelijk maken voor de uitkomst.

Dat betekent niet dat je overal invloed op hebt.

Natuurlijk niet.

Je kiest niet:

• wat anderen doen;
• wat je overkomt;
• welke kansen beschikbaar zijn;
• hoe mensen reageren;
• welke tegenslagen op je pad komen.

Maar binnen die omstandigheden blijft vaak wél een vraag over:

Wat is hierin van mij?

Wat kan ik beïnvloeden?

Waar wil ik wel of niet mee doorgaan?

Welke grens wil ik aangeven?

Welke stap kan ik zetten?

Autonomie gaat dus niet over alles onder controle hebben.

Het gaat over eigenaarschap nemen over het deel dat wél van jou is.

Je kunt vrijheid hebben en toch weinig autonomie voelen

Stel dat je werkgever zegt:

“Je mag helemaal zelf bepalen hoe je dit project aanpakt.”

Veel vrijheid.

Maar jij denkt:

Als ik het verkeerd doe, gaat iedereen zien dat ik het niet kan.

Dan kan die vrijheid helemaal niet vrij voelen.

Of je hebt financieel voldoende ruimte om een andere baan te zoeken.

Maar je denkt:

Wat zullen anderen ervan vinden als ik dit opgeef?

Objectief zijn er mogelijkheden.

Subjectief ervaar je weinig ruimte.

Autonomie zit dus niet alleen in je omgeving.

Het heeft ook te maken met:

• overtuigingen;
• zelfvertrouwen;
• verantwoordelijkheid;
• waarden;
• verwachtingen;
• angst;
• en de betekenis die je aan keuzes geeft.

Daarom kan autonomie nooit helemaal los worden gezien van zelfinzicht.

Waarom autonomie belangrijk is voor motivatie

Er zit een groot verschil tussen:

Ik moet dit doen.

en:

Ik kies hiervoor omdat ik het belangrijk vind.

De taak kan precies hetzelfde zijn.

Maar de motivatie eronder voelt anders.

Denk bijvoorbeeld aan sporten.

Je kunt sporten omdat:

Iedereen zegt dat het gezond is en ik vind dat ik drie keer per week moet.

Of omdat:

Ik merk dat bewegen mij energie geeft en ik wil goed voor mijn lichaam zorgen.

Het gedrag:

sporten

blijft hetzelfde.

Maar in het tweede geval sluit het sterker aan bij wat jij zelf belangrijk vindt.

En gedrag dat je van binnenuit kunt dragen, is vaak makkelijker vol te houden dan gedrag dat alleen wordt gevoed door druk of verwachting.

Daarom is autonomie ook een belangrijk onderdeel van het ABC van psychologische basisbehoeften: Autonomie, Binding en Competentie.

Een keuze kan verstandig zijn en toch niet bij je passen

Dit is een lastige.

Want veel belangrijke keuzes hebben een rationele kant.

Salaris.

Zekerheid.

Reistijd.

Status.

Mogelijkheden.

Verantwoordelijkheden.

Allemaal relevant.

Maar stel dat je twee banen vergelijkt.

Baan A biedt meer salaris en status.

Baan B biedt meer vrijheid, inhoudelijke uitdaging en ruimte voor creativiteit.

Wat is dan de beste keuze?

Er bestaat geen algemeen antwoord.

Het antwoord hangt mede af van:

Wat weegt voor jou op dit moment het zwaarst?

Dat is waar je waarden belangrijk worden.

Je waarden helpen je niet om alle twijfel weg te nemen.

Maar ze kunnen wel zichtbaar maken waarom de ene keuze beter aansluit bij jouw persoonlijke koers dan de andere.

Autonomie en kernwaarden horen daarom bij elkaar

Wanneer je niet weet wat belangrijk voor je is, is het moeilijk om te beoordelen of een keuze werkelijk bij je past.

Stel dat jouw belangrijke waarden zijn:

vrijheid, verbinding en ontwikkeling.

Dan kun je een keuze toetsen:

Geeft deze situatie voldoende ruimte?

Kan ik mij hier verbinden met anderen?

Blijf ik hier leren?

Een ander heeft misschien:

zekerheid, harmonie en betrouwbaarheid

als belangrijke waarden.

Die persoon kan in exact dezelfde situatie tot een heel andere keuze komen.

En dat is prima.

Autonomie betekent niet dat iedereen dezelfde ‘vrije’ keuze maakt.

Het betekent:

dat jouw keuze aansluit bij jouw KOMPAS.

Wanneer autonomie onder druk staat

Je hoeft niet volledig vast te zitten om weinig autonomie te ervaren.

Het kan subtiel beginnen.

Je merkt bijvoorbeeld:

• dat je vaak denkt in termen van moeten;
• dat je moeilijk nee zegt;
• dat je keuzes sterk laat afhangen van goedkeuring;
• dat je regelmatig doet wat verstandig lijkt maar weinig voldoening ervaart;
• dat je niet goed weet wat je zelf wilt;
• dat je agenda vooral wordt bepaald door anderen;
• dat je verantwoordelijkheden blijft dragen zonder opnieuw te bekijken of ze nog bij je passen;
• of dat je weerstand voelt zonder precies te weten waarom.

Dan kan het waardevol zijn om niet meteen te vragen:

Hoe kom ik hier vanaf?

Maar:

Waar ervaar ik eigenlijk te weinig keuze of eigenaarschap?

Soms zit autonomie in een kleine keuze

Je hoeft niet direct van baan te veranderen, een relatie te beëindigen of je hele leven opnieuw in te richten.

Autonomie kan veel kleiner beginnen.

Bijvoorbeeld:

Niet direct ja zeggen.

Zelf bepalen wanneer je een taak uitvoert.

Een grens aangeven.

Een avond bewust leeg houden.

Een mening uitspreken.

Hulp vragen.

Iets doen omdat jij het leuk vindt zonder dat het nuttig hoeft te zijn.

Een afspraak afzeggen die niet meer past.

Of juist bewust besluiten:

Dit is niet mijn favoriete taak, maar ik kies ervoor hem wel te doen omdat het resultaat voor mij belangrijk is.

Ook dát is autonomie.

De vraag is niet alleen: “Wat wil ik?”

Dat zou autonomie te simpel maken.

Want soms wil je meerdere dingen tegelijk.

Je wilt:

meer vrijheid én zekerheid.

meer tijd voor jezelf én er zijn voor anderen.

carrière maken én rust.

avontuur én stabiliteit.

Autonomie betekent niet dat je één diep verlangen ontdekt en vervolgens altijd precies weet wat je moet doen.

Het betekent ook leren omgaan met het feit dat verschillende behoeften en waarden soms botsen.

Dan wordt de vraag:

Welke keuze kan ik het beste dragen?

Dat is vaak realistischer dan:

Wat is de perfecte keuze?

Wat als anderen jouw keuze niet begrijpen?

Dit is waar autonomie soms echt lastig wordt.

Je eigen keuze maken is makkelijk wanneer iedereen zegt:

Goed idee!

Het wordt moeilijker wanneer iemand vraagt:

Waarom zou je dát doen?

Of:

Weet je het zeker?

Of:

Ik zou dat nooit doen.

Dan merk je hoe stevig je eigen motivatie eigenlijk is.

Je hoeft kritiek of advies niet te negeren.

Sterker nog: feedback kan je helpen om beter te kiezen.

Maar uiteindelijk blijft de vraag:

Kan ik luisteren naar anderen zonder mijn eigen kompas uit handen te geven?

Dat is autonomie.

Autonomie betekent óók bewust rekening houden met anderen

Eigen regie hoeft niet egoïstisch te zijn.

Je kunt bewust kiezen:

Ik ga vandaag mee omdat dit voor mijn partner belangrijk is.

Dat kan heel autonoom zijn.

Het verschil zit in:

Ik moet mee, anders is mijn partner teleurgesteld.

versus:

Ik weet dat dit voor mijn partner belangrijk is en ik kies ervoor daar ruimte voor te maken.

Het gedrag is identiek.

De ervaren keuze is anders.

Autonomie gaat dus niet over:

mij boven de ander.

Maar over:

bewust kunnen bepalen hoe ik mij tot de ander wil verhouden.

Vijf vragen om jouw autonomie te onderzoeken

Pak eens een keuze of situatie die momenteel veel ruimte inneemt.

Vraag jezelf:

1. Wat wil ik zelf?

Probeer even los te komen van wat verstandig, logisch of gewenst is.

Wat zou jij willen?

2. Wat denk ik dat van mij verwacht wordt?

Door wie?

En is die verwachting daadwerkelijk uitgesproken of vul jij hem zelf in?

3. Wat vind ik hierin belangrijk?

Welke waarden spelen mee?

Vrijheid?

Zekerheid?

Verbinding?

Groei?

Rust?

Loyaliteit?

4. Waar heb ik wél invloed op?

Misschien kun je de situatie niet veranderen.

Maar welke keuze is nog wel van jou?

5. Welke keuze kan ik zelf dragen?

Niet:

Welke keuze maakt iedereen tevreden?

Maar:

Welke keuze kan ik uitleggen aan mezelf?

Die vraag brengt je vaak dichter bij autonomie.

Een kleine autonomie-check

Geef jezelf eens intuïtief een cijfer van 1 tot 10 op deze vraag:

In hoeverre ervaar ik op dit moment ruimte om keuzes te maken die passen bij wie ik ben en wat ik belangrijk vind?

Niet te lang nadenken.

Welk cijfer kwam er op?

Vraag daarna:

Waarom geen punt lager?

Daarmee ontdek je wat al goed gaat.

En:

Wat zou één punt hoger betekenen?

Dat maakt ontwikkeling concreet.

Misschien is één punt hoger:

• vaker nee zeggen;
• meer invloed op je agenda;
• een gesprek voeren;
• één eigen wens serieus nemen;
• duidelijker aangeven wat je nodig hebt;
• of opnieuw bekijken waarom je iets eigenlijk doet.

Je hoeft dus niet meteen naar een tien.

Eén punt meer ervaren regie kan al veel betekenen.

Autonomie betekent soms opnieuw kiezen voor wat je al doet

Dit wordt vaak vergeten.

Zelfinzicht betekent niet automatisch dat je iets moet veranderen.

Misschien onderzoek je je baan uitgebreid.

Je kijkt naar je waarden.

Je twijfels.

Je behoeften.

Je motivatie.

En uiteindelijk concludeer je:

Ja. Ik kies hier nog steeds voor.

Dan is er misschien uiterlijk niets veranderd.

Maar innerlijk wel.

Wat eerst voelde als:

Ik zit hier nu eenmaal.

wordt:

Ik kies ervoor om hier te blijven omdat...

Dat kan een enorm verschil maken.

Autonomie gaat dus niet alleen over nieuwe keuzes.

Ook over bestaande keuzes opnieuw bewust maken.

Wanneer aanpassen overgaat in jezelf verliezen

Rekening houden met anderen is onderdeel van samenleven.

We passen ons allemaal aan.

Op ons werk.

In relaties.

In groepen.

Dat is gezond.

Interessant wordt het wanneer je zo vaak afstemt op wat anderen willen dat je niet goed meer weet:

Wat wil ík eigenlijk?

Misschien herken je dat wanneer iemand vraagt:

Waar heb jij zin in?

en je eerste gedachte is:

Maakt mij niet uit, zeg jij maar.

Een keer is dat natuurlijk niets bijzonders.

Maar wanneer dit bijna altijd je antwoord is, kan het interessant zijn om te onderzoeken waarom.

Is flexibiliteit een kwaliteit van je?

Waarschijnlijk.

Maar zit er misschien ook vermijding van verschil of teleurstelling onder?

Ook een mooie eigenschap kan doorschieten.

Persoonlijke regie is niet alles zelf bepalen

Er zullen altijd omstandigheden zijn die je niet gekozen hebt.

Een reorganisatie.

Ziekte.

Financiële verplichtingen.

Verantwoordelijkheid voor anderen.

Een onverwachte verandering.

Autonomie betekent niet dat je deze werkelijkheid kunt wegkiezen.

Het gaat juist ook over de vraag:

Hoe wil ik mij verhouden tot wat ik niet kan veranderen?

Waar kan ik nog richting geven?

Welke houding kies ik?

Welke hulp zoek ik?

Welke grens stel ik?

Waar accepteer ik dat iets nu is zoals het is?

Regie zit soms niet in het veranderen van de situatie.

Maar in het bewuster kiezen van je reactie erop.

Van autonomie naar KOERS

Binnen Ontwikkel Zelfinzicht wordt autonomie duidelijk uitgelegd en is een belangrijk onderdeel bij stap 2 in de methode: BEGRIJP Jezelf.

Bij KEN Jezelf ontdek je bijvoorbeeld:

Ik merk dat ik vaak automatisch ja zeg.

Bij BEGRIJP Jezelf onderzoek je:

Waarom doe ik dat?

Welke behoefte zit daaronder?

Welke verwachtingen spelen mee?

Wat vind ik werkelijk belangrijk?

En dan ontstaat Koers:

Hoe wil ik hiermee verder?

Pas daarna wordt het BEN Jezelf:

Wat ga ik concreet anders doen?

Zo wordt autonomie geen abstract idee over vrijheid.

Het wordt een praktische vraag over jouw dagelijks leven:

In hoeverre leef ik vanuit keuzes waar ik zelf werkelijk achter sta?

Hoeveel ruimte ervaar jij om jouw eigen koers te kiezen?

Misschien ervaar je veel vrijheid.

Misschien functioneer je prima, maar merk je tijdens het lezen dat je verrassend veel vanuit moeten doet.

Of misschien weet je al precies op welk gebied je meer eigenaarschap wilt ervaren.

Begin dan niet direct met een grote verandering.

Begin met één vraag:

Waar wil ik deze week één keuze bewuster maken?

Dat kan genoeg zijn.

Want persoonlijke regie ontstaat niet alleen bij de grote kruispunten van het leven.

Ze ontstaat juist in de kleine momenten waarop je jezelf afvraagt:

Wat past hier eigenlijk bij mij?

En vervolgens verantwoordelijkheid neemt voor het antwoord.

Ontdek jouw autonomie en persoonlijke regie

Binnen Ontwikkel Zelfinzicht onderzoek je niet alleen wat je kiest, maar ook waarom je kiest zoals je kiest en welke waarden, behoeften en verwachtingen daarop van invloed zijn.

[ Ontdek Begrijp Jezelf - Ontdek Jezelf ]

Van inzicht in jezelf, naar een koers die daadwerkelijk bij jou past.